The Experience Trap

Càng dẫn nhiều chương trình, bạn càng giỏi?

Một MC đã dẫn 500 chương trình. Người khác mới dẫn 100 chương trình.

Ai có nhiều kinh nghiệm hơn? Có lẽ không khó trả lời.

Nhưng ai đang tiến bộ nhanh hơn?

Câu hỏi này lại không đơn giản như vậy.

Trong nghề MC, chúng ta thường sử dụng số năm kinh nghiệm hoặc số lượng chương trình như một cách đánh giá năng lực. Điều này có cơ sở thực tế: càng làm nhiều, người MC càng có cơ hội gặp nhiều khán giả, sự cố, khách hàng và yêu cầu khác nhau.

Nhưng có một giả định ẩn phía sau: Cứ tiếp tục làm việc, chúng ta sẽ tự nhiên tiếp tục tiến bộ.

Và giả định ấy không phải lúc nào cũng đúng.

Khi kỹ năng trở thành thói quen

Lúc mới làm nghề, gần như mọi thao tác đều cần sự chú ý.

Bạn phải nhớ lời dẫn, kiểm soát micro, quan sát khán giả, nghe bộ đàm và theo dõi kịch bản.

Nhưng sau nhiều lần thực hiện, một số thao tác dần trở nên tự động.

Trong tâm lý học nhận thức, quá trình này liên quan đến automaticity — tính tự động hóa của kỹ năng.

Tự động hóa là một lợi thế. Nó giúp chúng ta thực hiện những công việc quen thuộc với ít nỗ lực chú ý hơn.

Nhưng nó cũng đặt ra một vấn đề: khi một cách làm đã đủ hiệu quả, chúng ta có thể không còn thường xuyên kiểm tra xem liệu có cách làm tốt hơn hay không.

Ví dụ, một MC có thể sử dụng cùng một cấu trúc mở màn cho hàng chục gala dinner. Cấu trúc ấy an toàn, quen thuộc và được khách hàng chấp nhận.

Không có gì sai với việc sử dụng một cấu trúc hiệu quả.

Nhưng nếu người MC không bao giờ thử đánh giá liệu cấu trúc đó có phù hợp với từng nhóm khán giả, mục tiêu sự kiện và bầu không khí khác nhau, họ có thể đang lặp lại kinh nghiệm nhiều hơn là phát triển kinh nghiệm.

Performing và Practicing khác nhau thế nào?

Năm 1993, Ericsson và cộng sự đưa ra một khung lý thuyết có ảnh hưởng lớn về deliberate practice — luyện tập có chủ đích.

Một điểm quan trọng trong cách tiếp cận này là phân biệt hoạt động thực hiện công việc với hoạt động được thiết kế nhằm cải thiện năng lực.

Khi dẫn chương trình, mục tiêu chính của bạn thường là giúp sự kiện diễn ra tốt đẹp.

Khi luyện tập, mục tiêu có thể là cải thiện một kỹ năng cụ thể mà bạn chưa thực hiện tốt.

Hai hoạt động có thể hỗ trợ nhau, nhưng không đồng nhất.

Tuy nhiên, cần tránh biến deliberate practice thành một công thức thần kỳ.

Phân tích tổng hợp năm 2014 của Macnamara và cộng sự cho thấy luyện tập có chủ đích giải thích một phần sự khác biệt về thành tích, nhưng mức độ thay đổi đáng kể giữa các lĩnh vực. Nghiên cứu tái lập năm 2019 cũng đặt ra những câu hỏi về kết quả và cách đo lường trong công trình gốc của Ericsson.

Nói cách khác, luyện tập có giá trị, nhưng không phải yếu tố duy nhất quyết định chuyên môn.

Vậy người MC nên làm gì?

Hãy xem mỗi chương trình là hai cơ hội khác nhau.

Cơ hội thứ nhất: hoàn thành tốt công việc.

Cơ hội thứ hai: thu thập thông tin để cải thiện một kỹ năng.

Ví dụ, trong năm chương trình tiếp theo, bạn chỉ tập trung vào việc chuyển ý giữa các phân đoạn.

Sau mỗi show, hãy xem lại video và ghi nhận:

• Đoạn chuyển ý nào khiến khán giả dễ theo dõi?
• Đoạn nào có thông tin thừa hoặc thiếu?
• Có cách chuyển nào phù hợp hơn với bối cảnh không?

Bạn không cần thay đổi mọi thứ cùng lúc. Chỉ cần biết rõ mình đang cải thiện điều gì.

Khi nào lời khuyên này không phù hợp?

Không phải chương trình nào cũng là nơi thích hợp để thử nghiệm kỹ thuật mới.

Những nghi thức trang trọng, yêu cầu an toàn hoặc các chương trình có kịch bản chặt chẽ cần được ưu tiên thực hiện chính xác.

Nhưng ngay cả khi không thử nghiệm trên sân khấu, bạn vẫn có thể luyện tập trước và đánh giá sau.

Takeaway

Experience creates opportunities to improve. Reflection and practice help turn those opportunities into growth.

Đừng chỉ đếm số chương trình mình đã dẫn. Hãy thử đếm những điều mình đã học được từ chúng.