The Talent Trap

Ứng biến giỏi là do năng khiếu?

Chắc hẳn bạn từng gặp một MC có khả năng xử lý tình huống rất nhanh.

Khách mời nói một câu bất ngờ, họ lập tức đáp lại đầy duyên dáng. Khán giả im lặng, họ tìm được cách phá băng. Một tình huống khó xử xuất hiện, họ chuyển hướng cuộc trò chuyện gần như không cần suy nghĩ.

Chúng ta thường gọi đó là năng khiếu.

Nhưng liệu khả năng ứng biến thực sự xuất hiện hoàn toàn tự nhiên?

Phản xạ nhanh không có nghĩa là không chuẩn bị

Trong nhiều lĩnh vực, những người có chuyên môn cao thường nhận ra các mẫu tình huống quen thuộc nhanh hơn người mới.

Một kỳ thủ không nhất thiết phải tính lại mọi thứ từ đầu trong mỗi nước đi. Một bác sĩ giàu kinh nghiệm có thể nhận diện một số dấu hiệu mà người mới chưa chú ý. Một nhạc công có thể xử lý một đoạn nhạc bất ngờ dựa trên những cấu trúc đã luyện tập.

Khả năng phản ứng nhanh có thể dựa một phần vào kiến thức và những mẫu hành động đã tích lũy.

Điều tương tự có thể áp dụng vào nghề MC.

Một MC giỏi ứng biến không nhất thiết đang nghĩ ra mọi thứ từ con số không.

Họ có thể đã quen với nhiều dạng tình huống: khách mời trả lời quá ngắn, trả lời quá dài, khán giả ngại tương tác, tiết mục bị trễ hoặc một câu nói vô tình tạo ra cơ hội hài hước.

Vì đã có kinh nghiệm nhận diện, họ không cần tiêu tốn quá nhiều thời gian để xác định nên làm gì.

Nhưng kinh nghiệm thôi chưa đủ

Nghiên cứu của Ericsson và cộng sự về sự phát triển chuyên môn nhấn mạnh vai trò của các hoạt động luyện tập được thiết kế để cải thiện thành tích. Tuy nhiên, nghiên cứu sau này cũng cho thấy lượng luyện tập không giải thích toàn bộ khác biệt về năng lực giữa các cá nhân.

Vì vậy, sẽ không chính xác nếu kết luận mọi người đều có thể ứng biến giỏi như nhau, miễn là luyện tập đủ lâu.

Khả năng ngôn ngữ, tốc độ xử lý, kiến thức nền, môi trường và cơ hội thực hành đều có thể ảnh hưởng.

Nhưng cũng không có cơ sở để xem năng khiếu là lời giải thích duy nhất, rồi bỏ qua những kỹ năng có thể học.

Ứng biến là một nhóm kỹ năng

Thay vì coi ứng biến là một tài năng bí ẩn, hãy thử tách nó thành những thành phần nhỏ hơn:

• Lắng nghe: Nhận ra thông tin đáng chú ý trong câu trả lời.
• Liên tưởng: Kết nối thông tin mới với kiến thức hoặc tình huống quen thuộc.
• Lựa chọn: Quyết định nên hỏi tiếp, bình luận, chuyển hướng hay im lặng.
• Diễn đạt: Truyền tải phản ứng rõ ràng, phù hợp với bối cảnh.

Bạn không nhất thiết phải luyện tất cả cùng lúc.

Nếu thường bí khi khách mời trả lời ngắn, hãy luyện đặt câu hỏi nối tiếp.

Nếu hay nói dài khi xử lý sự cố, hãy luyện giải thích tình huống bằng hai câu.

Nếu muốn hài hước hơn, hãy tập nhận diện những điều bất ngờ trong lời nói thay vì cố tạo ra một câu đùa ở mọi thời điểm.

Bắt đầu từ đâu?

Chọn một đoạn phỏng vấn bất kỳ. Sau mỗi câu trả lời, tạm dừng video và nghĩ ra ba cách phản hồi:

1. Một câu hỏi đào sâu.
2. Một câu hỏi mở rộng.
3. Một câu bình luận ngắn.

Sau đó xem người phỏng vấn thực tế đã xử lý thế nào và so sánh.

Đây là bài tập ứng dụng, không phải phương pháp đã được chứng minh riêng cho MC. Nhưng nó tạo cơ hội luyện những thao tác mà ứng biến thường đòi hỏi.

Takeaway

Spontaneity often looks effortless because the effort happened earlier.

Ứng biến có thể trông rất tự nhiên. Nhưng phía sau sự tự nhiên ấy đôi khi là rất nhiều kiến thức, kinh nghiệm và luyện tập mà khán giả không nhìn thấy.