TUẦN 12 / 52 · KHOẢNG 6 PHÚT ĐỌC

Mục tiêu lớn chưa tạo ra bước tiếp theo

“Năm nay tôi muốn trở thành một MC giỏi hơn.” Bạn viết câu đó vào đầu sổ. Vài tuần sau, sổ có thêm nhiều ghi chú, vài đường dẫn video và một danh sách kỹ năng cần học. Nhưng sáng thứ Hai, bạn vẫn không biết nên bắt đầu việc nào.

Không phải mục tiêu ấy thiếu ý nghĩa. Nó chỉ đang làm nhiệm vụ chỉ hướng, trong khi bạn còn cần một quyết định để bắt đầu. Một câu nói về tương lai chưa tự biến thành lịch tập, bài tập hoặc cách kiểm tra.

Giữ mục tiêu lớn để biết mình muốn đi đâu; chọn một hành vi nhỏ để biết hôm nay cần làm gì. Tuần này, hãy đưa một mong muốn xuống một tình huống có thể thực hiện, thay vì viết thêm một danh sách tham vọng.

Từ điều muốn đạt đến việc có thể làm

Một mục tiêu rộng có ưu điểm: nó chứa được nhiều khả năng. Bạn có thể muốn giao tiếp rõ hơn, dẫn tự nhiên hơn hoặc làm việc sáng tạo bền hơn. Nhưng chính sự rộng ấy khiến nó chưa giúp phân biệt việc nên làm trước với việc có thể để sau.

Nếu mọi kỹ năng đều quan trọng như nhau, một buổi tập dễ chuyển thành mười phút sửa giọng, mười phút xem người khác dẫn, rồi vài phút đổi câu mở đầu. Bạn đã làm nhiều thứ nhưng khó biết điều gì đang cải thiện.

Locke và Latham tổng hợp nghiên cứu về mục tiêu, mô tả vai trò của độ cụ thể cùng các điều kiện như cam kết, phản hồi và độ phức tạp nhiệm vụ. Mục tiêu cần được hiểu trong điều kiện thực hiện, không phải như một câu lệnh càng tham vọng càng tốt. Tổng quan năm 2002 ↗.

Một cách ứng dụng là nối ba lớp: đích đến, kỹ năng và hành vi. “Giao tiếp rõ hơn” là đích đến. “Hướng dẫn một hoạt động để người nghe làm đúng” là kỹ năng. “Viết lại một hướng dẫn theo trình tự thao tác rồi nhờ người khác nói lại” là hành vi có thể thực hiện hôm nay.

Lớp cuối không thay thế hai lớp đầu. Nó chỉ tạo điểm bắt đầu. Nếu người đọc quên mục tiêu chung, họ có thể tối ưu một hành vi nhỏ mà bỏ qua chất lượng thật. Ví dụ, rút lời dẫn còn đúng ba mươi giây nhưng làm mất thông tin bắt buộc thì chưa phải tiến bộ.

Còn một khoảng cách khác: biết việc cần làm nhưng vẫn không làm vào lúc thích hợp. Bạn định tập sau giờ làm, rồi một tin nhắn hoặc một cuộc hẹn chen vào. “Khi nào rảnh sẽ tập” để quá nhiều quyết định cho một thời điểm vốn đã mệt.

Gollwitzer và Sheeran tổng hợp nghiên cứu về kế hoạch “nếu–thì”, trong đó người thực hiện xác định trước tình huống và hành động sẽ bắt đầu. Kết quả chung ủng hộ vai trò của kiểu lập kế hoạch này, nhưng không có nghĩa một câu viết ra sẽ vượt qua mọi trở ngại. Tổng quan năm 2006 ↗.

Với ví dụ luyện hướng dẫn, bạn có thể viết: “Sau khi mở máy để chuẩn bị brief vào tối thứ Ba, tôi dành mười phút sửa một đoạn hướng dẫn trước khi xem video tham khảo”. Tình huống cần đủ dễ nhận ra, hành động đủ nhỏ để bắt đầu và công cụ đã có sẵn.

Kế hoạch cũng cần chỗ cho đời sống thực. Nếu tối đó phải xử lý việc gấp, một phương án dự phòng có thể là chuyển sang khoảng đã chọn khác. Đừng đổi bài tập thành lời kết án về kỷ luật chỉ vì lịch bị phá một lần. Hãy xem kế hoạch có quá phụ thuộc một điều kiện mong manh không.

Nhiều mục tiêu không thất bại vì người thực hiện thiếu khát vọng. Chúng gặp khó ở khâu chọn việc, tạo điều kiện hoặc phản hồi quá chậm. Khi nhìn từng khâu, bạn có nhiều cách sửa hơn việc chỉ nhắc bản thân phải quyết tâm.

Một kế hoạch đủ dùng trong tuần này

Lấy một mục tiêu đang theo đuổi và dành mười phút viết lại. Bắt đầu bằng câu “Tôi muốn…”. Sau đó hỏi: nếu tuần này có tiến bộ nhỏ, người khác sẽ quan sát thấy điều gì trong công việc của tôi?

Giả sử bạn muốn phỏng vấn tốt hơn. Dấu hiệu có thể là câu hỏi tiếp xuất phát từ câu trả lời của khách mời, thay vì luôn chạy theo danh sách. Từ đó chọn một bài tập: nghe một đoạn trả lời ngắn, viết hai câu hỏi tiếp, đối chiếu xem chúng bám đúng nội dung không.

Chọn một thời điểm hoặc một sự kiện kích hoạt. “Thứ Tư, sau khi ăn tối, mở đoạn phỏng vấn đã chọn và viết hai câu hỏi trong mười phút” rõ hơn “sẽ dành thời gian học hỏi”. Nếu thời gian ăn tối thay đổi, bạn có thể dùng giờ cố định hoặc một lịch hẹn cụ thể phù hợp hơn.

Chuẩn bị đầu vào trước: đoạn video, quyền sử dụng nếu cần chia sẻ, trang ghi chú và tiêu chí. Phần chuẩn bị này tránh việc cả phiên tập bị dùng để tìm tài liệu. Nếu không có nguồn phù hợp, dùng một câu trả lời giả định và ghi rõ đó là mô phỏng.

Đến cuối phiên, để lại một sản phẩm: hai câu hỏi và một câu giải thích vì sao chọn. Bạn không cần chấm cả năng lực phỏng vấn. Chỉ xem câu hỏi có bám ý vừa nói, mở được thông tin tiếp và không nhét sẵn kết luận vào miệng người trả lời.

Theo dõi ba điều: đã bắt đầu ở tình huống chọn trước chưa; đã tạo được sản phẩm nhỏ chưa; sản phẩm có đáp ứng mục tiêu kỹ năng không. Đây là tiêu chí thực hành đề xuất. Hoàn thành lịch mà sản phẩm không hữu ích là tín hiệu cần sửa bài tập, không phải tiếp tục tích dấu hoàn thành.

Cuối tuần, chọn giữ, đổi hoặc bỏ kế hoạch. Nếu quá lớn, thu nhỏ. Nếu không nhắm đúng kỹ năng, thay bài tập. Nếu điều kiện làm việc đổi, đặt lại thời điểm. Một kế hoạch tốt có thể được cập nhật mà không làm mất đích đến.

Lời khuyên này ít phù hợp với công việc chưa hiểu rõ đến mức không biết bước nhỏ nào cần thiết. Khi ấy, mục tiêu ban đầu nên là tìm hiểu yêu cầu hoặc nhờ hướng dẫn. Đừng ép một vấn đề phức tạp thành con số chỉ để trông có vẻ cụ thể.

Cũng đừng đo cả sự phát triển bằng số buổi tập. Có những kết quả cần thời gian, có những cơ hội phụ thuộc người khác. Bạn kiểm soát được một phần hành động, không kiểm soát toàn bộ kết quả.

Trước khi thêm một mục tiêu mới, hãy nhìn mục tiêu hiện tại và hỏi: “Lần tới gặp tình huống nào, tôi sẽ làm việc gì?”. Viết được câu trả lời ấy, bạn đã cho mong muốn một chỗ để bắt đầu.