TUẦN 13 / 52 · KHOẢNG 6 PHÚT ĐỌC

Nhìn lại cũng là một kỹ năng

Bạn về nhà sau một chương trình và tua lại trong đầu một câu nói chưa trọn. Càng nhớ, bạn càng thấy mình đáng lẽ phải làm khác. Một giờ trôi qua, cảm giác vẫn nặng nhưng chưa có quyết định nào cho lần sau.

Nhìn lại không phải lúc nào cũng giúp học. Có khi mình đang phân tích một sự việc. Có khi mình chỉ lặp lại phán xét về bản thân. Hai việc có thể dùng cùng câu mở đầu “tôi cần rút kinh nghiệm”, nhưng đem lại kết quả rất khác.

Một lần nhìn lại hữu ích nên kết thúc bằng hiểu biết rõ hơn hoặc một điều chỉnh có thể thử. Tuần này, hãy đặt giới hạn cho phiên tổng kết và tách điều quan sát được khỏi cách mình diễn giải.

Đừng biến tổng kết thành phiên tòa

Khi đứng quá gần một sự việc, chi tiết gây cảm xúc mạnh dễ trở thành đại diện cho cả buổi làm nghề. Bạn nhớ một lần quên từ mà bỏ qua phần hướng dẫn khán giả đã diễn ra rõ ràng. Hoặc bạn nhớ tiếng vỗ tay mà không nhìn phần thời lượng bị vượt.

Muốn nhìn lại đầy đủ hơn, cần một khung câu hỏi. Không phải để biến cảm xúc thành bảng tính, mà để không cho một ấn tượng dẫn toàn bộ kết luận. Sự việc, cách hiểu và quyết định tiếp theo nên được ghi riêng.

Tannenbaum và Cerasoli tổng hợp nghiên cứu về debrief, tức các phiên tổng kết có chủ đích sau hoạt động. Kết quả trung bình cho thấy lợi ích đối với hiệu quả, đồng thời nhấn mạnh sự phù hợp giữa mục tiêu, người tham gia và cách tổ chức. Điều này không có nghĩa ngồi nghĩ càng lâu càng tốt. Tổng quan năm 2013 ↗.

Khác biệt quan trọng là cấu trúc. Một debrief có thể hỏi: chúng ta định làm gì, điều gì thực sự xảy ra, vì sao có khoảng cách và lần tới đổi gì. Tự trách thường quay lại một câu rộng hơn: tại sao mình luôn như vậy? Câu sau khó kiểm tra và rất ít hướng hành động.

Hãy xét ví dụ giả định một MC kết thúc phần giao lưu muộn năm phút. Sự kiện quan sát được là thời lượng vượt. Cách hiểu có thể là câu hỏi mở quá rộng, khách mời trả lời dài hoặc cue cắt chưa rõ. Kết luận “tôi thiếu chuyên nghiệp” không giúp phân biệt những khả năng ấy.

Nếu có bản ghi, hãy tìm đoạn thời gian bắt đầu trượt. Nếu không có, ghi giới hạn của trí nhớ và hỏi người điều phối. Bạn không phải chọn ngay một nguyên nhân. Đôi khi kết quả tốt nhất của phiên nhìn lại là biết chính xác điều chưa biết.

Nhìn lại cũng nên tìm điều đã làm được. Nếu bạn xử lý một thay đổi kịch bản tốt, hãy ghi mình đã nhận tín hiệu gì và quyết định ra sao. Nếu chỉ lưu lỗi, bạn có thể vô tình bỏ qua những cách làm nên giữ. Học từ thành công cần cùng mức cụ thể như học từ sai sót.

Điều này không phải lời khuyên luôn tìm điểm tích cực để cân bằng cảm xúc. Một show có lỗi nghiêm trọng cần xử lý lỗi đó trước. Nhưng khi tổng kết năng lực, dữ liệu nên có cả phần ổn và chưa ổn, đúng với mục tiêu đang xem xét.

Bạn cũng không cần rút một bài học phổ quát từ mỗi sự việc. Một câu hoạt náo có hiệu quả với nhóm khán giả hôm nay chưa chắc phù hợp nơi khác. Hãy ghi điều kiện đi kèm: loại chương trình, thời điểm, nhóm người nghe, mức độ quen thuộc và mục tiêu của phần đó.

Mười lăm phút cho một quyết định tiếp theo

Chọn một chương trình hoặc một buổi làm việc trong tháng qua. Đặt thời gian mười lăm phút. Bạn không phải tổng kết cả sự nghiệp. Nếu sự việc còn quá nhiều cảm xúc, có thể bắt đầu bằng dữ liệu trung tính hoặc trao đổi với người đáng tin trước.

Trong ba phút đầu, viết mục tiêu ban đầu của một phần việc. Ví dụ: giúp người nghe hiểu ba bước tham gia hoạt động. Viết điều đã xảy ra, dùng câu cụ thể như “khán giả hỏi lại bước thứ hai” thay vì “phần đó không ổn”.

Ba phút tiếp theo, ghi hai khả năng giải thích. Có thể lời hướng dẫn thiếu trình tự. Có thể người nghe chưa nhìn thấy đạo cụ nên không hiểu từ bạn dùng. Ghi bằng chứng ủng hộ và điều còn thiếu. Không cần tạo đủ giả thuyết cho đẹp bảng.

Sau đó chọn một điều cần giữ và một điều cần đổi. Điều cần giữ có thể là xác nhận khán giả đã sẵn sàng trước khi bắt đầu. Điều cần đổi có thể là giới thiệu đạo cụ trước khi nói thao tác. Lựa chọn nên đủ nhỏ để thực hiện ở công việc tiếp theo.

Dành vài phút cuối viết cách kiểm tra. Bạn sẽ nhờ một người nói lại hướng dẫn? Tập với đạo cụ? Xin cue rõ hơn? Nếu không biết kiểm tra bằng cách nào, điều chỉnh có thể vẫn đang quá rộng.

Ba dấu hiệu của một phiên tổng kết hữu ích là: có ít nhất một sự kiện cụ thể; phân biệt được sự kiện với cách hiểu; có một quyết định tiếp theo hoặc một câu hỏi cần thêm dữ liệu. Đây là tiêu chí tự soạn cho thực hành, không phải chuẩn tâm lý học về reflection.

Nếu muốn nhìn lại cả chặng mười hai tuần, chọn ba sản phẩm hoặc ba đoạn ghi có thể so sánh. Đừng chỉ đọc nhận xét hiện tại rồi kết luận mình đã tiến bộ. Hãy đặt sản phẩm cạnh nhau và xem hành vi nào đã thay đổi, ở điều kiện nào.

Có thể bạn thấy một kỹ năng tốt lên nhưng một phần khác vẫn như cũ. Điều ấy bình thường. Sự phát triển không cần xuất hiện đồng đều ở mọi mặt để có giá trị. Hãy chọn ưu tiên dựa trên công việc sắp tới, thay vì cố sửa mọi điểm trong cùng một tuần.

Lời khuyên nhìn lại có giới hạn. Nó không thay cho việc báo lỗi, xin lỗi, khắc phục hoặc thống nhất quy trình khi có hậu quả thực. Nếu sự việc liên quan người khác, đừng tự viết động cơ của họ thành sự thật. Một cuộc trao đổi rõ ràng có thể cần thiết hơn thêm một trang suy nghĩ một mình.

Khi hết giờ, dừng lại. Bạn có thể quay lại nếu có dữ liệu mới, nhưng không cần tiếp tục tua một cảnh chỉ vì chưa thấy hài lòng. Mục đích là hỗ trợ lần làm tiếp theo, không phải tìm một phiên bản quá khứ mà mình không còn sửa được.

Trước khi đóng sổ, hoàn thành câu: “Lần tới, khi gặp…, tôi sẽ thử…”. Nếu câu ấy dựa trên điều bạn vừa quan sát, phiên nhìn lại đã có một nơi để đi tiếp.