TUẦN 34 / 52 · KHOẢNG 6 PHÚT ĐỌC

Đã bỏ nhiều công, có nên tiếp tục?

Bạn dành cả buổi viết một đoạn mở đầu. Câu chữ đã mượt, có hình ảnh, có điểm ngừng. Rồi brief đổi: khán giả khác dự kiến, thời gian chỉ còn một nửa. Bạn biết đoạn ấy không còn hợp, nhưng vẫn tìm cách nhét vào. Bỏ nó đi có cảm giác như bỏ phí cả buổi làm việc.

Trong tình huống giả định này, điều giữ bạn lại không chỉ là chất lượng đoạn viết. Đó còn là công sức đã đầu tư. Mình đang cố bảo vệ một phần quá khứ bằng quyết định về phần việc sắp tới.

Không phải cứ đã đầu tư là nên dừng. Cũng không phải cứ tiếc là mình đang sai. Điều cần kiểm tra là: tiếp tục từ hôm nay còn phục vụ mục tiêu không, và mình sẽ phải bỏ thêm những gì?

Tuần này, thử quyết định bằng giá trị và chi phí còn ở phía trước, thay vì chỉ bằng số công đã bỏ lại phía sau.

Công sức đã mất không được hoàn lại bằng mọi cách

Arkes và Blumer nghiên cứu xu hướng tiếp tục một hoạt động sau khi đã đầu tư tiền, thời gian hoặc công sức. Họ sử dụng nghiên cứu thực địa về vé xem kịch cùng các tình huống bảng hỏi; kết quả cho thấy khoản đã bỏ ra có thể ảnh hưởng việc tiếp tục. Những thiết kế ấy không chứng minh mọi lần kiên trì đều phi lý hoặc áp dụng nguyên xi vào nghề sáng tạo. Nghiên cứu năm 1985 ↗.

Một ứng dụng đơn giản là tách hai câu hỏi: mình đã chi bao nhiêu, và từ bây giờ lựa chọn nào đáng làm hơn? Câu đầu giúp hiểu công việc đã diễn ra. Câu sau mới giúp phân bổ phần nguồn lực còn có thể quyết định.

Với đoạn mở đầu không còn hợp brief, thời gian viết đã dùng xong. Cố giữ đoạn ấy không trả lại buổi sáng. Nó có thể còn tạo thêm chi phí: phải cắt phần khách mời, sửa nhạc hoặc khiến người nghe khó hiểu mục đích. Muốn bảo vệ công sức, mình cần nhìn cả phần việc của những người khác.

Đôi khi vẫn có giá trị giữ lại. Đoạn viết có thể được lưu làm vật liệu cho một bối cảnh khác, sau khi kiểm tra điều kiện dùng. Bài học về nhịp câu vẫn ở lại với người viết. Không dùng một sản phẩm hôm nay không đồng nghĩa toàn bộ quá trình tạo ra nó bằng không.

Nhưng đừng dùng khả năng tái sử dụng để giữ vô hạn mọi thứ. Một thư mục đầy bản nháp chưa chắc là tài sản nếu không tìm lại được hoặc không có quyền dùng nội dung. Chọn điều đáng lưu cũng là một phần công việc, không phải cách tránh cảm giác tiếc.

Có một câu hỏi thường hữu ích: nếu hôm nay chưa đầu tư gì vào phương án này, mình có chọn làm tiếp với thông tin đang có không? Câu hỏi giúp phát hiện sức nặng của quá khứ. Nó không tự trả lời mọi nghĩa vụ đang tồn tại.

Phân biệt tiếc công với chi phí dừng thật

Một lý do cần thận trọng là không phải mọi thứ liên quan quá khứ đều là chi phí không còn ảnh hưởng tương lai. Bạn có thể đang có cam kết với khách hàng, một đội đã được đặt lịch hoặc phần chuyển đổi cần thời gian. Nếu dừng làm phát sinh nghĩa vụ, đó là điều phải xem xét, không thể gạch bỏ chỉ vì gọi nó là chuyện đã qua.

Giả sử bạn muốn đổi toàn bộ phương án chương trình hai ngày trước khi chạy. Lý do giữ cách cũ có thể không phải “đã sửa nhiều rồi”. Nó có thể là cách mới chưa được tổng duyệt, kỹ thuật cần thêm thiết bị và khách mời chưa nhận thông tin. Đây là chi phí và rủi ro phía trước.

Ngược lại, nếu chỉ còn một bản nháp chưa ai phụ thuộc vào, việc đổi có thể khá nhẹ. Hai tình huống cần những quyết định khác nhau. Khái niệm chi phí chìm không nên biến thành khẩu hiệu khuyến khích bỏ nhanh hoặc đổi liên tục.

Kiên trì vẫn quan trọng khi nhiệm vụ cần thời gian mới tạo kết quả. Một bài tập kỹ năng chưa giúp ngay sau hai buổi không đủ lý do dừng. Hãy xem mình đã cho nó cơ hội phù hợp chưa, tiêu chí nào đã đặt trước và thông tin mới nói gì. Chán hoặc khó không tự chứng minh phương án không còn giá trị.

Cũng cần tránh dùng một quyết định cũ để định nghĩa bản thân. Bạn từng chọn một công cụ hoặc hướng nội dung vì thông tin lúc ấy. Khi điều kiện đổi, cập nhật không nhất thiết phủ nhận năng lực. Nếu phải giữ mọi quyết định để bảo vệ hình ảnh nhất quán, mình sẽ khó học thêm từ thực tế.

Với quyết định lớn liên quan hợp đồng, nguồn sống hoặc nghĩa vụ của nhiều người, một bài tập mười phút chỉ là bước sắp thông tin. Có thể cần trao đổi, kiểm tra điều khoản hoặc nhờ người phù hợp trước khi hành động. Đừng dùng câu hỏi tự suy ngẫm làm thay toàn bộ quá trình ấy.

Mười lăm phút để nhìn phần còn có thể chọn

Chọn một việc nhỏ đang khiến bạn mắc lại vì tiếc công: đoạn viết, ý tưởng mở đầu hoặc một cách sắp tài liệu. Viết mục tiêu hiện tại bằng một câu. Đừng dùng mục tiêu cũ nếu brief đã thay đổi.

Viết hai phương án: tiếp tục và đổi hoặc dừng. Với mỗi phương án, ghi điều còn phải bỏ ra từ bây giờ, lợi ích có thể có và điều chưa chắc. Nếu có người khác bị ảnh hưởng, thêm việc cần thống nhất với họ. Đưa hai phương án về cùng phạm vi để so.

Ghi công sức đã đầu tư ở một dòng riêng. Cho phép mình thấy tiếc, nhưng chưa dùng dòng ấy làm lý do quyết định. Hỏi: nếu công sức trước đây ít hơn, mình có đánh giá hai phương án khác đi không? Nếu có, điều gì trong phần đánh giá hiện tại cần kiểm tra lại?

Chọn một mốc xem lại hoặc một điều kiện tiếp tục. Ví dụ, chỉ sửa thêm một phiên bản nếu vẫn giữ được ý chính trong thời lượng mới. Nếu không, chuyển hướng. Điều kiện nên liên quan mục tiêu, không phải chỉ đặt một hạn tùy ý để buộc mình bỏ.

Bài tập đạt khi bạn tách được công đã mất khỏi nghĩa vụ còn lại, so được chi phí tương lai và chọn một bước có lý do. Đây là cách hỗ trợ quyết định, không phải công thức luôn cho ra một đáp án đúng.

Bạn có thể tiếp tục sau khi nhìn rõ hơn. Bạn cũng có thể dừng mà vẫn giữ phần học được. Điều đáng bảo vệ là khả năng dùng nguồn lực còn lại cho mục tiêu hiện tại, chứ không phải làm mọi khoản đầu tư cũ trông như chưa từng có sai lầm.